با ما همراه باشید

موسیقی

مورد دشوار پرویزشدن

پرویز مشکاتیان

برای پرویز مشکاتیان به مناسبت ۳۰ شهریور وقتی همه را تنها گذاشت

دو| اینکه در تهران باشی، بابایت هم تاجر پولدار بازار تهران و مامانت هم پزشکی که با خط‌کش و میلیمتر به میلیمتر، رژیم غذایی‌ات را اندازه بگیرد. مبادا فیبر خونت کم شده باشد، مبادا اوریون بگیری و او آب‌هویچ پرتقالت را دیر به تو بدهد؛ اگر در این شرایط بشوی سلبریتی موسیقی و عکست را روی دکه‌ها بزنند، هنر کرده‌ای؟ من که فکر نمی‌کنم. اما «پرویز» بچه نیشابور بود. شهری که برای رسیدن به تهران باید ۸۰۰ کیلومتر راه را سوار بر آن بنزهای ۳۰۲ قدیمی کرم و قرمزرنگ می‌شدی تا به پایتخت می‌رسیدی. «پرویز»شدن رنج دارد و سختی. البته که رنج‌های پرویز را هنوز بچه‌شهرستانی‌های دور از پایتخت می‌کشند و صدایشان در نمی‌آید.
رِ| حالا را نگاه نکنید که طرف، دو خط شعر مولانا خوانده، می‌آید چند کلمه از کتاب‌های دیگر، سر هم می‌کند، می‌شود کاری که مردم برایش از سر و کول هم بالا می‌روند. قدیم‌ها، موزیسین‌شدن، کتاب‌خواندن می‌خواست. باید گلستان و بوستان را در مکتب تمام می‌کردی. زمان دور نرویم، همین معاصر را بچسبیم. آن زمان که کسی روی شعر حافظ و سعدی و مولانا کار نمی‌کرد، مشکاتیان و علیزاده و لطفی بودند که این سه پادشاه ادبیات فارسی را به صحنه موسیقی ایران برگرداندند. قبل‌تر از آنها هم به اندازه کافی از شعرای معاصر، در «گلها» خوانده شده بود.

می| حالا را نگاه نکنید که تَه تَه اکتِ سیاسی موزیسین‌های ما، آنهم تعداد قلیلی از آنها، به حمایت از یک کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری تقلیل یافته. جوان‌های موزیسین صدر انقلاب، شریعتی را از بر بودند، شاملو می‌خواندند، با هوشنگ ابتهاج‌ها همنشین بودند، برای طالقانی و مطهری و امام می‌خواندند. فکر داشتند. کتاب می‌خواندند. مصاحبه‌های مشکاتیان در دهه ۷۰ را بخوانید. #مشکاتیان اگر جاودانه شده، برای همین هاست که فقط سر در جیب خود فرو نکرده و ارکستراسیون و کنترپوئن و … نخوانده. دنیا را دیده. رمان خوانده، سیاست را شناخته. با تحولات به پیش رفته. فلسفه خوانده. تاریخ خوانده. چنین موزیسینی قطعا جاودانه می‌شود.

فا| مشکاتیان، در کنار علی تجویدی بزرگترین آهنگسازان معاصر موسیقی سنتی بوده‌. نغمه‌ساز و ملودی سازِ صِرف نبوده. پرویز یاحقی، جایگاهی دارد در قله نوازندگی و ملودی پردازی
سُل| پیوند صحیح شعر و موسیقی را #مشکاتیان تا سر حد جنون پیش برده است. فقط به آن قطعه معروف افشاری آلبوم «افشاری مرکب» با صدای زنده‌یاد بسطامی یک بار دیگر گوش کنید: «بر من که صبوحی زده‌ام خرقه حرام است…». کاملاً متوجه می‌شوید که اول شخص، واقعاً مستانگی کرده و دارد انگار این روایت را از زبان خود می‌گوید. نمونه دیگر، «تصنیف جان عشاق» است. بالاخص آنجا که می‌گوید «جان عشاق سپند رخ خود می‌دانست…». عجیب تصنیفی است. بروید آلبوم «سرو آزاد» را گوش کنید. قطعه تصنیف زیبا و مهجور آن، پیوندی به غایت عالی است میان شعر و موسیقی: «امشب همه غم‌های عالم را خبر کن/بنشین و با من گریه سر کن، گریه سر کن». اینهاست که مشکاتیان را مشکاتیان کرده است.

لا| مشکاتیان، کاریزمای کم‌نظیری داشت. در روزگاری که تنها ۲۲ سال داشت، گروه عارف را به همراه حسین علیزاده ۲۶ ساله، تشکیل داد. قبل از آنها لطفی یک گروه درجه یک داشت بنام شیدا که از اوایل دهه ۵۰ شروع به کار کرده بود. در حالیکه لطفی ۹ سال از مشکاتیان بزرگتر بود.

سی| مشکاتیان در آهنگسازی و در سنتورنوازی مکتب‌ساز بود. آهنگسازی او، تصنیف‌سازی موسیقی ایران در تمام دهه ۶۰، ۷۰ و ۸۰ را تحت تاثیر قرار داده بود و هنوز هم رنگ ارکستراسیون او را در آثار مختلفی می‌توان دید. نمونه زیاد می‌توانم بیاورم. «بوی نوروز» به خوانندگی بسطامی و اجرای گروه دستان (۱۳۷۱)، «تحریر خیال» به خوانندگی بسطامی و آهنگسازی حسین پرنیا (۱۳۷۲)، «رقص آشفته» به خوانندگی بسطامی و آهنگسازی حسین پرنیا (۱۳۸۱)، «ظهور» به خوانندگی بسطامی و آهنگسازی اصغر محمدی (۱۳۸۳)، «سبوی تشنه» با خوانندگی سالار عقیلی و آهنگسازی آرش کامور، «در خیال» به خوانندگی محمدرضا شجریان و آهنگسازی مجید درخشانی (۱۳۷۶)، «سوگواران خموش» به خوانندگی علیرضا قربانی وآهنگسازی «پژمان طاهری» (۱۳۸۵)، «دورها آوایی ست…» به خوانندگی محمد معتمدی و آهنگسازی مهدی تیموری (۱۳۹۴) و آثار زیاد دیگری وجود دارند که در همان مسیر ارکستراسیونی گام بر می‌دارند که نطفه‌اش توسط پرویز مشکاتیان منعقد شد. #مشکاتیان در سنتورنوازی هم صاحب سبک و مکتب بود. سیامک آقایی، پژمان طاهری و علیرضا جواهری، یادگاران مکتب سنتورنوازی پرویز هستند. حتی سنتورنوازانی مثل اصغر محمدی در زنجان، حسین پرنیا در کرج، یحیی علوی در مشهد و …
در همان مسیر مشکاتیان گام بر می‌دارند است.

● فرشاد عزیزی

متن کامل این یادداشت را در شماره شانزدهم #ماهنامه_بارثاوا بخوانید

0/5 ( 0 نظر )
ادامه مطلب
تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *