با ما همراه باشید

تئاتر

جیگی جیگی میراث شادمانه ما

جیگی جیگی

ابوالفضل مکرمی فر /مدیر کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی

کسانی که در دودهه ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۰ در مشهد و بالاخص در محله نوغان زندگی میکرده اند از نوازنده دوره گردی یاد می کنند که با ظاهری ژولیده ،البسه ای شبیه جامه بلوچ ها یا جنوب خراسانی ها و کلاهی که دم روباهی حمایل آن بود در کوچه های شهر می گشت و ساز میزد و میخواند: جیگی جیگی ننه خانم
بیا بشین روی زانوم
روی زانوم سنجد داره
کمی بخور قوت داره
تا جایی که می دانیم کسی نام و اسم و رسم او را به خاطر ندارد . همه مردم شهر اورا به نام جیگی جیگی می شناسند. وظیفه جیگی جیگی شادمانی مردم بود. او جز این رسالتی نداشت. آواز میخواند و ساز میزد و عروسک گردانی میکرد تا لبخندی بر لبان کودکان بیاورد.
آنچه از او پس از ۶۰ سال باقی مانده همین چهار خط ترانه ناشیانه و ملودی خود ساخته اش است که در درستی و صحتش جای تردید است.
اما ده ها داستان و روایت از اوباقی مانده که سینه به سینه نقل شده و امروز بدست ما رسیده است. از اعتقادات مذهبی جیگی جیگی و ارادت شگرفش به امام هشتم(ع) تا ماجرای عجیب دفن او در جوار حضرت رضا. از بی توجهی اش به مال و جذابیت های دنیوی تا غاری که مسکن مالوف او در کالی واقع در کوچه نوغان بوده است. از خاطرات شخصی هنرمندان مشهدی که به روزگار او کودکی خردسال بوده اند تا قصه هاو بازخوانی ترانه جیگی جیگی توسط مادر بزرگها و پدر بزرگ ها.
اعتبار جیگی جیگی نه به آوازی بود که میخواند و نه به سازی که میزد و حتا نه به بزی عروسکی که می رقصاند.
اعتبار او به مجموعه ای از رفتار و آداب او بود که با حفظ شعائر عرفی و دینی بدون هیچ چشمداشتی به توزیع شادی و سرور در میان جامعه ای که در آن میزیست اهتمام داشت. از این روست که توانست بزرگانی در عالم خوانندگی و بازیگری را تحت تاثیر قرار دهد و همچنین در قلوب مردم عامی راهی باز کند. او حتابا مرگش و عوض شدن جنازه اش با یکی از متمولین فوت شده و دفنش در حرم مطهر رضوی از خود چهره ای تقدیس شده ساخت که تا سالها بر زبان مردم زنده بود.
سازمان یونسکو در تعریف میراث فرهنگی میگوید :به مواردی فرهنگی که حفظ آن ها برای نسل های بعد ی اهمیت دارد میراث فرهنگی می گویند و اهمیت آن را به واسطه وضعیت عاطفی خاصی میداند که در ما زنده میکنند یا احساس تعلق را بوجود می آورند. برخی از این پدیده ها مانند اشیا و بناها ملموس و بعضی مانند سنتها و رسوم و شیوه های زندگی ناملموسند.
ودر ادامه می گوید: میراث فرهنگی ناملموس یک عامل مهم و در عین حال شکننده در حفظ تنوع فرهنگی در مواجه با روند رو به رشد جهانی شدن است.
در واقع پدیده ای مانند جیگی جیگی نماینده نوعی از نگرش به زندگی ست که تولید شادی عمومی را سر فصل زندگی قرار داده است و از این رهگذار است که مفاهیمی همچون دیگر خواهی و ایثار و وارستگی را معنا میکند . این شیوه زیستی نمونه ای از تلاش خرده فرهنگ ها در برابر قدرت تسخیرکننده ی کلان فرهنگی یا روایات کبیر فرهنگی ست. در روزگاری که سرمایه بر تمام ارکان زندگی آدمی سایه افکنده کسی می آید و به رایگان یا بهایی ناچیز شادی را به ساختار مغموم اجتماعی تقدیم می کند. و به همین دلیل است که در خاطره ها زنده می ماند. او و یادگارانش بدل به سنتی معاصر و در عین حال زنده می شوند که نزد گروه های اجتماعی که آن را حفظ و منتقل می کنند معتبر باقی می ماند.
با این توصیف می توان جیگی جیگی را به مثابه ی یکی از میراث فرهنگی ناملموس مردمان این خطه در نظر گرفت.
برگزاری نخستین جشنواره نمایش عروسکی جیگی جیگی نیز تلاشی تحسین برانگیز در راستای حفظ و انتقال این شیوه ی زندگی و نظر گاهی معطوف بر توزیع و اشاعه ی شادی در میان مردم است بی آنکه قوانین عرفی یک شهر مذهبی را آزرده خاطر کند.

 

منبع: ماهنامه بارثاوا

0/5 ( 0 نظر )
ادامه مطلب
تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *